Een gierzwaluw! Bij de brug over de ringvaart. Zo een die nog geen zomer brengt. Zodra ik de vogel gewaar wordt, is hij alweer verdwenen. Was het er maar één? Ik kan me niet herinneren dat ik het kenmerkende geluid hoorde. Verwaaid misschien in de koude noordoostenwind. Nee, nergens meer te zien. Geen profiel tegen het blauw van de hemel, niets dat laag over het water scheert. Als ik even later door de westelijke randen van Geuzenveld loop, klinkt het lachen en roffelen van de spechten en van verscheidene kanten de roep van de koekoek. Dat zijn signalen die niet bedriegen.
A. H. J. Dautzenberg (1967) is in het voorjaar van 2024 op de Oude Buisse Heide; heilige grond voor de liefhebber van de Nederlandse letteren. R. N. Roland Holst (1868 – 1938) en zijn vrouw Henriëtte hadden er een optrekje. Hij schreef er ‘Overpeinzingen van een bramenzoeker’, dat moet in de nazomer zijn geweest, Arthur van Schendel (1874 – 1946) schreef het voorwoord en verried alvast dat het bij zoeken is gebleven. Waarom zou men nemen als het aanschouwen genoeg is? waarom begeeren als men, in aandacht, rust en vreugde ontvangt? Dautzenberg probeert er nachtzwaluwen waar te nemen en moet genoegen nemen met de schoonheid van het wachten en gestaag opkomende teleurstelling.
Koekoeken en uilen horen we wel regelmatig, schrijft hij in En Garde, zijn dagboek van de jaren 2023 en 2024 dat vorig jaar verscheen. De holle oe-klanken roepen het verleden op, herinneringen aan De vloek van de Woestewolf, beelden van Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?, een gedachtestroom die eindigt met de constatering: Ik had mijn onbezorgde jeugd niet willen missen.
Dautzenberg karakteriseert En Garde als een mix van dagboekaantekeningen, brieven en mails, essays verhalen en reportages gelardeerd met de verwikkelingen rondom twee vrienden die onschuldig opgesloten zitten in een Ecuadoraanse gevangenis – Kafka en Murphy in het kwadraat. Mij troffen de opmerkingen over nostalgie die hier en daar opduiken.
Naarmate ik ouder word, schrijft Dautzenberg, verandert mijn opvatting over nostalgie. Aanvankelijk was hij allergisch voor de valse romantiek, nu ervaart hij die steeds vaker als een aangename synthese. Het heeft te maken met zijn opvatting dat tijd misschien wel het meest onbevredigende ordeningsprincipe is dat de menselijke geest heeft gecreëerd. Dautzenbergs katholieke achtergrond speelt een rol, om zich af te zetten tegen het Hollandse calvinisme, koestert hij de romantiek in zijn leven; ik blijf magisch denken. Hij herkent de magie in nostalgische ervaringen en put daar troost uit.
Dat die troost ook wel eens uitblijft, blijkt als hij na vele jaren, op zijn verjaardag, terug is in De Efteling. Het kasteel van Doornroosje stond in de steigers en ook met de kabouterhuisjes was wat mis: de stem van de oude kabouter die de deur opent wanneer je de klink van het tuinhek indrukt, was gemoderniseerd – te vlotte taal, die de nostalgie besmet.
Lost time is not found again, klinkt het op The basement tapes van Bob Dylan & the Band, Dautzenberg had het kunnen weten, maar het gemoed heeft geen boodschap aan jaren, overbrugt die met het grootste gemak, schrijft hij, al moet hij toegeven dat het altijd enkele reis terug in de tijd is. De weg naar voren, naar de toekomst heeft nog niemand gevonden.
Noem dat maar troost.
Herdenkt de doden met het Linnaeuskoor. 4 mei zingen wij om 18:00 uur in de Amsterdamse Zuiderkerk teksten van Jacob Israël de Haan, Hanny Michaelis en Ida Gerhardt. Het Klein Requiem, dat onze dirigent Jan-Paul van Spaendonck voor deze gelegenheid componeerde, is een reis langs de slagvelden van Europa, de Frans-Duitse oorlog van 1870, de Grote Oorlog van 1914 – 1918 en de Tweede Wereldoorlog van 1940 – 1945, met teksten van Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire en Jan G. Elburg. Vaughan Schlepp begeleidt ons op de piano en Lucas van Helsdingen op saxofoon. Uw vrijwillige bijdrage stellen wij op prijs.